Atak paniki – objawy, dlaczego narasta i co robić

Atak paniki to nagła fala silnego lęku i objawów z ciała: kołatania serca, zmiany oddechu, zawrotów głowy, drżenia czy poczucia, że zaraz wydarzy się coś złego. Zwykle narasta w ciągu kilku minut, a potem stopniowo opada.

Jeżeli panika dzieje się właśnie teraz, najpierw przejdź do krótkiej części praktycznej poniżej. Dalej wyjaśniam, dlaczego reakcja potrafi tak szybko się nakręcać.

Atak paniki rozwija się jak proces

U wielu osób początkiem jest sygnał z ciała: szybsze bicie serca, napięcie w klatce piersiowej, zmiana oddechu, zawroty głowy, uczucie gorąca lub zimna, drżenie albo inne nietypowe odczucie.

Takie reakcje mogą pojawiać się z wielu powodów — przez stres, zmęczenie, silne emocje, niewyspanie, kofeinę czy wcześniejsze pobudzenie.

Samo odczucie nie musi jeszcze uruchamiać paniki. Duże znaczenie ma to, co wydarzy się chwilę później.

Uwaga kieruje się na sygnał. Pojawia się interpretacja:

„coś jest nie tak”.

Organizm reaguje większym pobudzeniem, a silniejsza reakcja ciała staje się kolejnym dowodem, że zagrożenie rzeczywiście istnieje.

sygnał z ciała → uwaga → interpretacja zagrożenia → większe pobudzenie → jeszcze silniejszy sygnał z ciała

Właśnie dlatego atak paniki potrafi narastać tak szybko.

Jak uwaga i interpretacja dokładają kolejną warstwę

Kiedy coś w organizmie zmienia się nagle, uwaga naturalnie kieruje się właśnie tam.

Problem może pojawić się wtedy, kiedy niemal cała uwaga zaczyna służyć sprawdzaniu:

• jak bije serce,
• czy oddech jest normalny,
• czy zawroty się nasilają,
• czy zaraz wydarzy się coś gorszego.

Każde kolejne sprawdzenie ponownie kieruje uwagę na sygnał, a im bardziej jest obserwowany i oceniany jako potencjalnie niebezpieczny, tym większe znaczenie może otrzymywać.

Jeżeli rozpoznajesz u siebie właśnie ten mechanizm, zobacz również: Czy ciągłe sprawdzanie ciała może nasilać lęk? →

Wyobrażenie tego, co może się wydarzyć, również ma znaczenie

Silne bicie serca samo w sobie jest jednym doświadczeniem.

Kiedy jednak razem z nim pojawia się obraz:

„zaraz zemdleję”

albo:

„stracę kontrolę”

czy:

„coś stanie się z moim sercem”

do samego odczucia dochodzi jeszcze znaczenie i przewidywanie przyszłości.

Im bardziej taki scenariusz jest przeżywany jak coś, co wydarzy się za chwilę, tym łatwiej może podtrzymywać aktualne pobudzenie.

Próba natychmiastowego uspokojenia może stać się kolejną formą kontroli

Podczas silnego lęku bardzo naturalnie pojawiają się myśli:

„muszę się uspokoić”

„nie mogę tak reagować”

„to musi zaraz minąć”.

Problem polega na tym, że uwaga nadal zostaje skupiona dokładnie na tym samym doświadczeniu.

Zaczynasz sprawdzać:

„czy już jest spokojniej?”

„czy serce zwolniło?”

„czy nadal czuję lęk?”

W ten sposób próba natychmiastowego pozbycia się reakcji może zmienić się w kolejne jej monitorowanie.

Bardziej użyteczne niż zakaz:

„nie myśl o tym”

może być pytanie:

na czym mogę oprzeć uwagę również poza tym jednym sygnałem?

Jeżeli najmocniej rozpoznajesz u siebie właśnie presję na natychmiastowe uspokojenie, przeczytaj: Atak paniki – dlaczego nie możesz się uspokoić, mimo że próbujesz? →

AUTOR WPISU
Marcin Brzeźniak

5k+ sesji 1:1 • ★★★★★ 145 opinii na Znany Lekarz

Psycholog i hipnoterapeuta. Pracuję z osobami, które mierzą się z lękiem, natłokiem myśli, napięciem w ciele i automatycznymi reakcjami. Więcej o moim podejściu znajdziesz w Jak pracuję

Kiedy zaczynasz bać się samej paniki

Po jednym albo kilku silnych atakach problem może już nie dotyczyć wyłącznie tego, co dzieje się podczas samej fali.

Pojawia się także pytanie:

„A co, jeśli znowu mnie złapie?”

Możesz zacząć zwracać większą uwagę na każdy sygnał z ciała, omijać miejsca kojarzące się z wcześniejszym atakiem, planować wyjścia tak, żeby zawsze mieć możliwość szybkiego odwrotu albo stale sprawdzać, czy reakcja znowu się nie zaczyna.

Wtedy pojawia się kolejna warstwa:

lęk przed własną reakcją na lęk.

Sam strach przed kolejną falą może zwiększać czujność i sprawiać, że zwykłe sygnały z ciała szybciej zaczynają wyglądać jak zapowiedź następnego ataku.

To właśnie dlatego z czasem problemem może stać się nie tylko sam atak, ale również wszystko to, czego zaczynasz unikać z obawy przed jego powtórzeniem.

Ciało nie musi być przeciwnikiem

Podczas ataku paniki bardzo łatwo zacząć traktować własny organizm jak źródło zagrożenia.

Serce staje się podejrzane, oddech trzeba pilnować, każde odczucie sprawdzać.

Zmiana nie musi jednak polegać na natychmiastowym usunięciu każdego objawu.

Może zacząć się od innej relacji z tym, co robi organizm:

„To jest bardzo intensywne, ale mogę przejść przez ten moment krok po kroku.”

To nie oznacza bagatelizowania objawów. Oznacza raczej, że przy znanym i wcześniej ocenionym wzorcu paniki nie każdy kolejny sygnał musi automatycznie stawać się dowodem zagrożenia.

Nie każdy nagły objaw należy uznawać za panikę

Objawy ataku paniki mogą przypominać objawy innych stanów medycznych.

Jeżeli doświadczasz ich po raz pierwszy, są nietypowe, szczególnie silne albo masz wątpliwości co do przyczyny, właściwym krokiem jest konsultacja medyczna.

Ten artykuł dotyczy mechanizmu paniki, a nie rozpoznawania przyczyny nowych objawów fizycznych.

Jeśli rozumiesz już mechanizm, przejdź do praktyki

Wiesz już, co może napędzać atak paniki: sygnał z ciała, skupienie uwagi, interpretacja zagrożenia, próba natychmiastowego uspokojenia i lęk przed samą reakcją.

Jeżeli chcesz zobaczyć, jak przejść przez samą falę krok po kroku, przejdź do praktycznego materiału poniżej.